วิธีดูแลม้าในหน้าร้อน How to Care for Your Horse In the Hot Weather

ในช่วงอากาศร้อนๆอย่างนี้ นักกีฬาที่ต้องออกกำลังกายม้าประจำวันหรือนำม้าไปแข่งขันคงจะมีความกังวลเรื่องสภาพอากาศที่ดูยังไงก็ไม่มีทีท่าว่าจะร้อนน้อยลงเลย วันนี้เรามีหลักการและข้อปฏิบัติง่ายๆในการดูแลม้าในสภาพอากาศร้อนๆแบบนี้ครับ

1. หากม้าต้องเดินทางควรเดินทางในตอนเช้า เพื่อหลีกเลี่ยงอากาศร้อนและช่วงเวลาที่แดดจัด

2. เวลาออกกำลังกายม้าหรือทำการวอร์มอัพ ให้ใช้เวลาสั้นลงกว่าปกติ เมื่อวอร์มเสร็จควรนำม้าไปหลบอยู่ในร่มให้มากที่สุด

3. ไม่ควรจำกัดน้ำที่ให้ม้า แต่ไม่ควรให้น้ำเยอะหากม้าต้องทำงาน

4. ผสม Electrolytes ในน้ำ ในการเตรียมตัวก่อนการแข่งขันและหลังการแข่งขัน ประมาณ 5 วันก่อนและหลัง

5. อาจผสมแอปเปิ้ลที่สับละเอียด แครอทปั่น หรือ หัวบีท (sugar beet) ลงไปในน้ำที่ม้าดื่มเพื่อกระตุ้นให้ม้าดื่มน้ำมากขึ้น

6.สังเกตดูอาการของม้าที่อาจเกิดมาจากความเครียดจากอากาศร้อน เช่น อุณหภูมิในตัวสูงขึ้น  ประสิทธิภาพลดลง หายใจสั้นๆถี่ๆ เพื่อที่จะรักษาได้ทันท่วงทีและป้องกันภาวะหัวใจวาย (Heat Stroke)

7. หลังจากที่ขี่ม้าเสร็จแล้วต้องทำการ Cool Down ม้าให้เร็วที่สุด โดยควรมีการเตรียมน้ำเย็นให้พร้อม พอนักกีฬาลงม้าให้รีบเอาเครื่องม้าออกแล้วราดน้ำลงไปบนตัวม้า จากนั้นให้รีดน้ำออกทันทีเพราะน้ำเย็นจะดูดความร้อนจากตัวม้า ทำซ้ำๆกันจนกว่าอุณหภูมิในตัวม้าจะกลับมาเป็นปกติ และระหว่างนั้นต้องให้ม้าดื่มนำ้ไปด้วยพลางๆเพื่อกันไม่ให้ม้าเกิดภาวะขาดน้ำ(dehydration)

8. นักกีฬาเองก็ควรดื่มน้ำเยอะๆเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดภาวะขาดน้ำ

9. ผู้จัดการแข่งขันควรมีน้ำไว้บริการสำหรับม้า รวมถึงน้ำแข็งสำรองไว้ในกรณีที่จำเป็นด้วย

อ่านเพิ่มเติมได้ที่
Keeping cool at competitions by Victoria Gray via Horse & Hound
Cool water cooling for hot horses via The Pony Club UK

 

New Exam Required for Veterinarian at FEI Events

ตั้งแต่วันที่ 1 มิย.เป็นต้นไป สัตวแพทย์ที่จะร่วมงานในการแข่งขันที่ FEI รับรอง ต้องทำการทดสอบผ่านระบบออนไลน์ทั้งสิ้นครับ ทั้งนี้หมายรวมไปถึง สัตวแพทย์ส่วนตัวของนักกีฬา  ทีมVet และ Treating vet ที่ผู้จัดการแข่งขัน (organizing committee) เชิญมาด้วย โดยสัตวแพทย์ที่กล่าวมาข้างต้นนี้สามารถสมัครผ่านสมาคมขี่ม้าฯเพื่อเข้ารับการทดสอบและรับการรับรองจาก FEI   โดยผู้ที่สอบผ่านก็จะได้บัตร  “FEI Permitted Treating Veterinarian” ID card มา เพื่อนำ ID card นี้ไปแสดงต่อ Organizing Committee ในการเข้าไปในคอกหรือส่วนของ treatment area ได้

Sample image of FEI Vet ID Card

New Vet ID Card via fei.org

ส่วนเจ้าหน้าที่ที่ได้รับการรับรองเป็น FEI Official Vet แล้ว ไม่ว่าจะเป็น Vet Delegate, Testing Vet หรือ Head Treatment Vet จะได้รับการยกเว้นจากการทดสอบดังกล่าว แต่จะต้องดาวน์โหลด “FEI Official Veterinarian” ID card ภายใน 31 ธันวาคมนี้

สำหรับการทดสอบที่ว่านี้ ก็เพื่อให้มั่นใจได้ว่า เจ้าหน้าที่สัตวแพทย์ที่ทำงานในรายการที่ FEI รับรอง จะเข้าใจกฎทั่วไปและกฎทางด้านสัตวเพทย์ที่ FEI ตั้งไว้อย่างชัดเจนแจ่มแจ้ง รวมไปถึงเรื่องสารกระตุ้นและสารควบคุมที่ FEI เน้นเอามากๆด้วย 


ที่สำคัญ ID card แต่ละอันประกอบด้วย QR Code ที่ Steward หรือกรรมการตัดสินสามารถเข้าตรวจเช็คเมื่อไหร่ก็ได้โดย QR Code ของแต่ละคนจะมีประวัติในสายอาชีพนี้ รวมถึงฐานข้อมูลต่างๆจาก FEI เรียกได้ว่าไฮเทคและสะดวกกันสุดๆ

รู้อย่างนี้แล้ว ก็อย่าลืมเตรียมตัวกันนะครับ! :)   

Read full story via HorseTalk New Zealand

FEI Official Vets via fei.org

 

การดูอายุม้าจากฟัน โดย อ.น.สพ.ธีรพล ชินกังสดาร

การดูอายุม้าจากฟัน

โดย

อ.น.สพ.ธีรพล ชินกังสดาร
(สพ.บ. ทันตกรรมสำหรับม้า)
University of Queensland, Australia

การทำนาย หรือคาดคะเนอายุม้าจากลักษณะฟันของม้านั้นได้มีการศึกษา และใช้งานมาอย่างยาวนานกว่าร้อยปี¹ โดยดูจากการเปลี่ยนแปลงของลักษณะของตัวฟัน จากลักษณะฟันชนิดพิเศษที่เรียกว่า “Hypsodontist” คือฟันที่มีลักษณะรากฟันยาว แต่ตัวฟันสั้น (short crown high root) พร้อมด้วยความสามารถในการเจริญขึ้นของฟันตลอดช่วงชีวิต ทั้งนี้ในความจริงแล้วฟันของม้าไม่ได้มีการงอกยาวขึ้นแต่อย่างใด เป็นเพียงการดันขึ้นมาของตัวฟันสำรองและราก และในที่สุดฟันของม้าจะเหลือเพียงแค่ตอของรากฟันเท่านั้น การเจริญของตัวฟันที่เป็นไปอย่างต่อเนื่องนั้น เป็นไปตามการชดเชยเนื้อฟันที่สึกกร่อนไปจากการบดเคี้ยวอาหารอย่างต่อเนื่องเป็นระยะเวลายาวนาน ราวๆ16 ชั่วโมงต่อวัน การรบกวนใดๆของระบบการบดเคี้ยวอาหารของม้า เช่น ลดเวลาการเคี้ยวอาหารหยาบ จำพวกหญ้า หรือ เยื่อใยต่างๆ การให้กินแต่อาหารข้น หรือหัวอาหารเพียงอย่างเดียว จะทำให้เกิดความผิดปกติของการสึกหรอตามธรรมชาติของฟันได้² ในการดูอายุจากฟันของม้าจะใช้การประเมินจากการเปลี่ยนแปลงต่างๆของฟันตัดด้านล่างเป็นหลัก คือ 

• การโผล่พ้นเหงือกของฟัน
• การสบกันของฟัน
• การผลัดฟัน
• การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของหน้าตัดฟัน 

แต่ทั้งนี้การดูอายุจากฟันก็เป็นเพียง การคาดคะเนจากการข้อมูลจำนวนมาก ซึ่งถืออาจจะถือได้ว่าเป็น ศิลปมากกว่าวิทยาศาสตร์ ที่มีความเที่ยงตรงในระดับที่รับได้ การฝึกหัดดูอายุฟันของม้านั้นจะต้องเริ่มจากการทำความคุ้นเคยลักษณะกายวิภาคเบี้องต้นของฟันม้าก่อนตามตัวอย่างใน รูป 1 และการแยกระหว่างฟันแท้ กับฟันน้ำนม ตามรูป 2  ซึ่งในม้าปกติแล้วจะมีฟันน้ำนมทั้งสิ้น 28 ซี่ และมีฟันแท้ได้ตังแต่ 36 - 44 ซี่ (ฟันเขี้ยวอาจพบได้ในแม่ม้า และฟันกรามน้อยที่1 “wolf tooth” สามารถพบได้ในม้าบางตัว) ระดับความแม่นยำของทำนายอายุม้าจากฟันนั้นขึ้นอยู่กับการเปลี่ยนแปลงต่างๆที่เกิดขึ้นกับฟัน ส่งผลให้การทำนายอายุฟันในม้าอายุมาก จะมีความแม่นยำน้อยกว่า การทำนายในม้าเด็ก เราสามารถแบ่งระดับได้ดังนี้ 

• ม้าแรกเกิด ถึง5 ปี ความแม่นยำสูงเนื่องจากลำดับการพัฒนาอย่างต่อเนื่องของฟัน
• ม้าอายุตั้งแต่ 5 ปีถึง 18 ปี มีความแม่นยำระดับรับได้จากการคาดเดาโดยใช้ความรู้และประสบการณ์
• ม้าตั้งแต่ 18 ปีขึ้นไป มีความคลาดเคลื่อนสูง ให้จัดอยู่ในม้าสูงอายุก็เพียงพอแล้ว

การดูอายุลูกม้าตั้งแต่แรกเกิด ถึงหนึ่งปี สามารถดูได้จากลำดับการขึ้น และการสบกันของฟันตัดน้ำนม ฟันตัดน้ำนมคู่แรก จะขึ้นพ้นเหงือกที่ 6 วัน, 6 สัปดาห์ และ6 เดือน ตามลำดับจากด้านในออกไปด้านนอก (สูตร 6 -6-6) และขอให้ผู้อ่านเข้าใจว่าการขึ้นของฟันนั้นให้นับต้องแต่การโผล่พ้นเหงือกขึ้นมาทันที สำหรับลำดับการเปลี่ยนแปลงต่างๆ ของฟันซี่น้ำนมให้อ้างอิงจากตาราง 1และฟันแท้จากตาราง 2 หลังจากม้ามีครบ 6 ปีเต็ม การคาดคะเนอายุม้าจะมีความแม่นยำน้อยลงเนื่องมาจากฟันแท้ได้เจริญเต็มที่แล้ว และต่อไปจะใช้ลักษณะการเปลี่ยนแปลง จากการสึกของหน้าตัดของฟันตัดล่างเป็นหลักสำหรับการดูลักษณะของหน้าตัดฟัน จะต้องเข้าใจ และสามารถแยกแยะลักษณะพิเศษของฟันม้าระหว่าง Dental Star และ Dental Cup ได้ สำหรับนิยามความแตกต่างระหว่าง Cup และ Star ให้จำไว้ว่า cup คือ ถ้วย เป็นถ้วยใส่กาแฟสีดำๆ ถ้าหลุมที่ฟันใส่กาแฟได้ไม่หก มันก็คือ Cup และ Cup มาก่อน star เพราะฉะนั้น ฟันที่มี Cup จะเป็นฟันที่อายุน้อยกว่า (ไม่ใช่ขึ้นที่อายุน้อยกว่า แต่พึ่งจะขึ้นมาไม่นาน)

ลำดับการสึกและสูญไปของ Cup ที่จะเริ่มตั้งแต่ 7 ปี 8 ปี และ9 ปี สำหรับฟันตัดฟันล่างซี่กลาง, ซี่งระหว่าง และซี่มุม ตามลำดับ (ดูรูปคำอธิบายในรูป 3 ) ทั้งนี้อย่าลืมว่าม้าแต่ละตัวมีความลึกของ Cup ไม่เท่ากัน และความเร็วของการสึกก็ไม่เท่ากันจากชนิดอาหาร และการเลี้ยงดูที่แตกต่างกันไป 

สำหรับการประยุกต์ใช้การสึกไปของ Cup ในฟันตัดด้านบนนั้นยังมีความไม่แน่นอนจึงไม่แนะนำให้นำมาใช้ และยังมีลักษณะอีกอย่างหนึ่งที่ช่วยบ่งบอกอายุม้าได้ คือ Galvayne’s Groove ตัวอย่างตามรูป 3 ของฟันตัดบนซี่มุม แต่จะสามารถพบได้ ในม้าได้เพียง 30-50% เท่านั้น การเปลี่ยนแปลงของหน้าตัดฟันตามอายุของม้า สามารถประมาณการณ์ได้ดังนี้ได้ดังนี้ ³

อายุ 7 ปี     ฟันตัดซี่กลางไม่มี Cup ลักษณะหน้าตัดฟันล่างทุกซี่ยังเป็นวงรีและฟันตัดซี่มุมสบด้านลิ้นสบกันเรียบร้อยแล้ว

อายุ 8 ปี    เหลือ Cup ที่ฟันตัดซี่มุมเท่านั้น 

อายุ 9 ปี    ไม่มีคับเหลือที่ฟันตัดล่าง พบ Dental Star ที่ฟันตัดซี่กลาง และซี่ระหว่าง (สีน้ำตาลอ่อนๆ ติดด้านริมฝีปาก)

อายุ 10 ปี   เริ่มพบ Galvayne’s Groove ที่ขอบฟันด้านบน, หน้าตัดฟันตัดล่างซี่กลาง และซี่ระหว่า เปลี่ยน เป็นลักษณะวงกลม แต่ซี่มุมยังคงเป็นวงรีอยู่

อายุ 10-15 ปี    หน้าตัดฟันตัดซี่กลางเปลี่ยนจากวงกลม เป็นรูปสามเหลี่ยม 

อายุ 15 ปี    Galvayne’s Groove ลากลงมาถึงกึ่งกลางฟัน ลักษณะหน้าตัดฟันตัดล่างซี่มุมเปลี่ยนเป็นรูปวงกลม

อายุ 18 ปี    ลักษณะหน้าตัดฟันตัดล่างทุกซี่เป็นรูปสามเหลี่ยม

อายุ 20 ปี    Galvayne’s Groove ลากยาวมาจนถึงขอบล่างของฟัน

อายุ 20 ปีขึ้นไป    Galvayne’s Groove เริ่มเลือนหายจากขอบฟันด้านบน

ทั้งนี้ผู้เขียน ขอย้ำอีกครั้งว่า การประเมินอายุจากฟันม้านั้นไม่ใช่คำตอบตายตัวว่าม้าอายุเท่าไหร่ แต่เป็นการประมาณอายุเท่านั้น ซึ่งถือว่าเป็น ศิลปมากกว่าเป็นวิทยาศาสตร์ จะต้องใช้ทั้งความรู้ และประสบการณ์เข้ามาประกอบการพิจารณา อย่างที่เรียกว่า “คาดเดาอย่างมีความรู้” มิใช่เป็นเพียงดูแล้วบอกว่า ฟันอย่างนี้ อายุเท่านี้ แต่ไม่สามารถอธิบายได้ว่าเพราะอะไร สุดท้ายขอให้ผู้อ่านทุกท่านมีความสนุกกับการทายอายุม้า และผู้เขียนมีความยินดีที่จะช่วยคาดคะเนอายุม้าที่ท่านสนใจได้ โดยการส่งรูปภาพหลายๆมุมของฟันม้า รวมทั้งลักษณะของม้ามาด้วยที่อีเมลของผู้เขียนนะครับ

Author:

อ.น.สพ.ธีรพล ชินกังสดาร
(สพ.บ. ทันตกรรมสำหรับม้า)
University of Queensland, Australia
Email: teerapol@mut.ac.th
Facebook: Tee Chin

Reference:

1. Galvayne S. Horse Dentition: Show how to tell exactly the age of a horse up to thirty years. Glasgow: Thomas Murray, 1886.

2. Pathomsakulwon W, Maneelek I, Panachan K, et al. Common dental abnormalities found in Queen Saovabha Memorial Institute’s horses and Adisorn Riding Club’s horse. The 3rd  International Conference on Sustainable Animal Agriculture for Developing Countries (SAADC2011) 2011;819-823.

3. Wilson GJ. Equine Dentistry; A manual for equine veterinary and equine dentists: A Post Graduate Foundation in Veterinary Science of the University of Sydney, 2006.


*****


Related Article:
ความรู้เรื่องการทำฟันม้า กับ หมอตั้ม --Horse Dental Care with Dr.Tum 

Breaking News :: Fears of the new horse virus outbreak in South Australia

ใน South Australia มีคำเตือนว่าอาจจะมีการระบาดของไวรัสตัวใหม่ในม้าซึ่งมียุงเป็นพาหะครับ


There might be a possibility of the new horse virus outbreak in South Australia.   


Reports of horses with nervous signs have originated from:

• Along the Murray River in Victoria.
• The southeastern region of South Australia.
• Various locations in New South Wales, including west of the Great Divide, from Mungindi in the north to the Murray River, and a significant cluster in the Hawkesbury Valley west of Sydney, and also the Upper Hunter Valley.

ความรู้เรื่องการทำฟันม้า กับ หมอตั้ม --Horse Dental Care with Dr.Tum

มีใครยังไม่เคยทำฟันม้ากันบ้างครับ ถ้าพูดถึงเรื่องทำฟันม้าแล้ว คงไม่มีใครไม่นึกถึง "คุณหมอตั้ม" หรือ อาจารย์   น.สพ.ธีรพล ชินกังสดาร มือหนึ่งของประเทศไทยด้านการทำฟันม้า ที่เพิ่งได้รับทุนไปเรียนต่อปริญญาเอกทางด้านการทำฟันม้าโดยเฉพาะ


นอกเหนือจากการทำฟันม้าแล้ว คุณหมอตั้มยังมีความเชี่ยญชาญอีกหลายอย่างในเรื่องการแข่งขันขี่ม้า  หลายๆคนคงเคยได้เห็นคุณหมอตั้มตามงานแข่งอยู่บ่อยๆ ไม่่ว่าจะเป็นงาน Endurance หรือ Eventing เค้าทำหน้าที่ แพทย์สนาม และ Chief Steward หรือเจ้าหน้าที่ควบคุมการแข่งขัน ซึ่งเป็นตำแหน่งที่สำคัญมากต่อสวัสดิภาพม้าและนักกีฬา


สำหรับบทความวันนี้ เราได้รับเกียรติจากหมอตั้ม มาให้ความรู้กับเราเรื่องการทำฟันม้า และดูแลสุขภาพฟันม้าครับ

**************

การทันตกรรมสำหรับม้า

เรียบเรียงโดย

น.สพ.ธีรพล ชินกังสดาร (หมอตั้ม) D.V.M. (Equine Dentist) โทร 089-452-5565
Facebook : Tee Chin

ลักษณะของฟันม้า; The horse’s teeth

ม้ามีลักษณะของฟันที่ต่างจากคนเรา ตรงที่ฟันของม้าจะมีการเจริญจนกระทั่งหมดอายุของฟัน (20-30 ปี) การเคี้ยวของม้าจะเป็นแบบการบดจากด้านข้างทำให้เกิดการแหลมคมของแนวขอบฟัน แนวฟันบนจะมีคมด้านนอก แนวฟันด้านล่างจะมีคมด้านใน การแหลมคมของฟันที่เกิดขึ้นนี้อาจก่อให้เกิดความเจ็บปวด จากแผลในช่องปากได้

ในธรรมชาติม้าเป็นสัตว์ที่มีการแทะเล็มหญ้าเป็นเวลา 12-16 ชั่วโมง ต่อวัน ซึ่งการเคี้ยวหญ้านี้ทำให้เกิดการสึกหรอของฟันตามธรรมชาติ แต่ในการเลี้ยงม้าแบบโรงเรื่อน โดยให้อาหารเม็ดเป็นหลัก การเคี้ยวจะลดลงทำให้การสึกหรอของฟันม้าไม่มีมากเท่าที่ควรมี จึงก่อให้เกิดการแหลมคมของฟันม้า นอกจากนี้การสบฟันที่ไม่ดีจากการเคี้ยวที่ไม่สมดุลนี้ ยังก่อให้เกิดการขัดขวางการกินของม้า ทำให้ม้าไม่ได้รับสารอาหารในปริมาณที่ควรจะได้ และอาจก่ให้เกิดภาวะต่างๆที่เกี่ยวข้องกับระบบทางเดินอาหาร เช่น ภาวะขาดสารอาหาร, ภาวะเสียด เป็นต้น

การดูแลฟันม้าเพื่อประสิทธิภาพ; PerformanceDentistry/Maintainance

การดูแลสุขภาพฟันม้าควรทำทุก 6-12 เดือน เพื่อเป็นการป้องกันปัญหาทางช่องปากที่อาจเกิดขึ้นได้ 

การดูแลฟันม้าประกอบไปด้วย

• การตรวจลักษณะของฟันเบื้องต้น เพื่อสังเกตุการสบฟันซี่ต่างๆของม้า, รวมถึงความผิดปกติอื่นๆที่อาจพบได้ เช่น ฟันโยก, การติดเชื้อของฟัน, โรคเหงือก เป็นต้น
• การจัดการลบคมของฟันม้า เพื่อให้ม้าสามารถเคี้ยวอาหารได้อย่างเต็มที่, และยังเป็นการจัดการกับส่วนแหลมคมต่างๆของฟันที่อาจก่อให้เกิดแผลในช่องปาก ได้
• การถอนฟัน สำหรับซี่ที่มีปัญหา และอาจก่อให้เกิดปัญหาในภายหน้าได้
• การทำประวัติฟันม้า เพื่อเป็นประวัติในการอ้างอิง การรักษาต่าง สำหรับการดูแลอย่างต่อเนื่องในอนาคต
• การแก้ไขภาวะการสบฟันที่ผิดปกติต่างของม้า

Bit Seat

คือ การแต่งฟันเพิ่มเติมสำหรับฟันกรามซี่แรก ให้มีความเรียบในทุกด้านเพื่อเป็นการให้ความสะดวกสบายแก่ม้าให้มากที่สุดขณะ ที่มีการใช้เหล็กปาก กล่าวคือ ในขณะที่เราบังคับมา เราจะดึงเหล็กปากเข้าหาตัวเพื่อให้เกิดการทำงาน การดึงนี้เองจะทำให้ริมฝีปากด้านข้างถูกรั้งเข้าหาฟันกรามซี่แรก และถ้าหากฟันซี่แรกมีความไม่เรียบ ม้าอาจเกิดความไม่สบาย และสงผลต่อการบังคับม้าแก่นักกีฬาที่ต้องการการควบคุมที่ดีที่สุด

การวางยากับการทำฟัน

ในการตรวจช่องปากที่ดีที่สุดคือ การให้ความร่วมมือจากม้ามากที่สุด การวางยาโดยสัตวแพทย์เพื่อการตรวจด้านทันตกรรม คือวิธีการควบคุมม้าที่ปลอดภัยที่ ทั้งต่อตัวม้าเองจากการตื่นตกใจ และความกลัว และสัตวแพทย์ผู้ทำการตรวจรักษา ดั่งคำที่ว่า “Sedative is the best tool to high quality equine dentistry”

แผลหลุมที่กระพุ้งแก้มจากฟันบาด

 แม้แต่ม้าน้อยก็ต้องทำฟัน

การตะไบลบคมของฟันม้า

ฝีรากฟัน